Jak udało się przetrwać ekshumacje składu broni hahaha
Jak nie to mogę wpaść wiosną z łopatą do pomocy.

dawaj 

Na kadrach z kroniki wizyty księdza Tiso w Załużu zwróciłem uwagę na jeden osobliwy szczegół. Zaraz zaraz za kratą przeciwszturmowa znajduje się mur z wybitą przez Słowaków dziurą. Co mogło być przyczyną? I jak do tego doszło? Z racji braku drzwi pancernych załoga zamurowała wejście i używała wyjścia ewakułacyjnego (na wszystkich schronach w okolicy na których ostały się wyjścia ewakulacyjne są one nie zasypane) może po prostu zamaskowali wyjście ewakulacyjne i wchodzili dolną kondygnacją? Obok schronu znajduje się również dziwna betonowa studzienka. Za schronem wydaje się że była jakaś trudna do określenia struktura. Może schron miał poterne do sąsiedniego schronu który skończył tylko jako płyta fundamentowa ale miał poterne biegnącą do niej? (Raczej mało prawdopodobne bo schron był i tak w ogniu krzyżowym wym z sąsiednich PDOT i PPK)

każda hipoteza bardzo cenna 

A więc moje hipotezy.
1 peryskop zapasowy/obserwacji bliższej
Czytając o peryskopach w runecie napotkałem na opis peryskopu UOP nazwę rozszyfrowuje się jako uproszczony celownik optyczny. Peryskop przeznaczony do fortyfikacji o bardzo małych gabarytach i lichych osiągach cały peryskop miał ważyć 8kg składać się z segmentów 50-60cm mieć średnicę 4,5cm stosowany miał być w obiektach z syropem o grubości od 100 do 200cm choć pod koniec opisu mowa już do 150cm co ważne  jest wspomniane że jego małe gabaryty miały ułatwiać jego składowanie i instalowanie w schronie. Co brzmi jakby perysko nie miał być zamontowany na stałe lecz doraźnie.

Druga hipoteza peryskopowa to peryskop TR-2 w opracowaniach o ilni Mołotowa trafia się jego wspomnienie jak i u ciebie w dziale o peryskopach, ale jest problem w runecie brak jakikolwiek informacji o nim a nazwa sugeruje że należal do rodziny peryskopów TR (TR, TR-1, TR-8) możliwie był to wariant fortyfikacyjny tych peryskopów same peryskopy TR wejdą do tej rury tylko są za krótkie. Może TR-2 był teleskopy lub rozkrecany po pozwalało go umieścić w tej rurze i prowadzić obserwacje w razie uszkodzenia głowicy peryskopu głównego.

2 hipoteza łączności optycznej
Może rura ta służyła do łączności przy użyciu flag i flar ?
Jej obecność była by zależa od potrzeby takiego rozwiązania akurat przez strop ? Schrony wysunięty bądź zasłonięty terenem od stony innych schronów.

Zamykając pytanie czy rura ta nie występuje tylko w schronach przeznaczonych do montażu PDN-2 (nie koniecznie tylko APK) i miał zapewniać obserwacje bliską obiektu gdyż szukanie piechoty w koło schronu z przybliżeniem 10x nie jest proste. Jeżeli rurka ta występuje na wszystkich APK i na niektórych innych to w to bym celował.

Możesz do komunikacji świetlanej między pozycjami ? Bo obecność wewnątrz sugerowało by kable układu elektrycznego, ale na zewnątrz ? To mi się tylko komunikacja wizualna kojarzy flagi i latarki.